चलो, आज एक सपना बो दे

चलो, आज एक सपना बो दे

मिट्टी के ढेरों परतोंके नीचे
जो महीन, काली, गीली सी
हाथों को जो थाम लेती हैं
उस मिट्टी के हवाले कर दे
तेरे मेरे एक नन्हें अरमान का बिज
चलो आज एक सपना बो दे

अरमान जो मन में मेरे जागा था
तेरी ख्वाहिशोंके साथ भागा था
हमारी खुली खुली आँखों में
जब आकर बसा था वह
चलो, आज वही सपना बो दे

आंखोकी बारिशों से जतन करे
कभी छाव, कभी धुप उसपर धरे
जब करवट बदलेगा, साँस लेगा
सपना हमारा हमें आवाज देगा

तब हम थामेंगे दामन उसका
और फिर नए सिरेसे करेंगे
एक नए सफ़र का आगाज
एक कोरी करारी मंजिल की ओर
चल देंगे हम...

चलो, आज यही एक सपना बो दे

वर्षा वेलणकर

उम्मीद 

रंगबिरंगे कागजोंके टुकड़ो को

जोड़-जोड़ कर मैंने कुछ 

फुल, गुलदस्ते और तितलियाँ बनायीं हैं 

जानती हूँ तुम हँस के कहोंगे,

बेजान है ये सारे; वक्त की बर्बादी!

तो फिर जरा याद करों और बताओ,

गीली रेत के बड़े बड़े टीले बनाकर

और दोनों ओर से कुरेदकर

जब हात मिलाते थे टिलोंके अंदर

कस के पकड़ते थे, वों क्या था?

बड़ो ने जिसे बेमानी करार दिया था

उन सपनोंको खरीदनेके लिए

गुल्लक में चव्वन्नि-अठ्ठनीया 

जमा की थी, वो क्या था?

उम्मीदेही तो थी वो सारी

कभी साथ न छोड़ने की;

सपनों को अपनाने की

उसी उम्मीद से आज 

इन कागजोंकी तितलियोंको

और उन ढेर सारे फुलोंको

रंगों से सजानेका मन हैं

शायद...

उन्हीसे मेरे आंगन में बहार आ जाए!

वर्षा वेलणकर

यादें

यादें 

अब कोई याद किसी जिस्म से लिपट के नहीं आती 

अब कोई याद किसी नाम या पते की मोहताज नहीं 

यादों के वह क़िस्से, उनके जनम की वह कहानियाँ  

अब वो क़िरदार उनके शहरोंकी गलियोंसे नदारद है 

अब जिस्मोंसे आज़ाद होकर यादें बग़ल में बैठती है 

एहसासोंकी ख़ुश्बू से सराबोर साँसों में उतरती है याँदे 

बचपन की मासूमियत और प्यार का इज़हार है यादें 

दोस्ती, दग़ा, दुख, कभी दिल को मिला क़रार है यादें  

अब कोई याद किसी ज़िस्म से लिपट के नहीं आती 

अब कहानियों से मिली एक सिख बन गई है यादें 

वर्षा वेलणकर 

इबादत

इबादत 

जुनू जहा में ज़र-जमीं का 

मुझे तो बस तेरे नाम का 

शान, शौक़त और शोहरत 

कुछ भी नहीं है काम का 

तेरी पनाह ही चाह में 

भटक रहे सब दरबदर 

जान, जिस्म, वज़ूद तू ही 

बंदा तो है बस नाम का 

साँसों की गर्मी तेरी नेमत 

अश्कों की बारिश तू ही तू 

ज़ानो पे तेरे रख के सर ये 

एक पल तो दे आराम का?

वर्षा वेलणकर 

रूह 

आपकी नज्म ने उठाया एक सवाल

क्या रूह देखी है कभी?

रूह को महसूस किया है? (गुलज़ार)

किसीने बिना स्याही के कलमसे 

कोशिश की थी कुछ लिखनेकी 

पाक कोरे कागज़ पर 

कुछ अल्फ़ाज़ उभरके आये थे 

कागज़ के पिछे की ओर 

बंद आँखों से मैं 

उँगलियाँ घुमाती रही 

पूछती रहीं के,

क्या रूह महसूस हुई कहीं?

हवाओं ने रुख बदला 

कागज़ हवाओंके हवाले 

फिर वहीं दौड़; वो भागमभाग 

आँधी थमी तो कागज फिर हाथ आया 

फिर वहीं सवाल 

क्या रूह देखी है कभी?

रूह को महसूस किया है?

अब जो हाथ आया है कागज 

उंगलियाँ फेर रही हूँ उन अल्फाजोपर 

इस बार उनकी गहराई को छू रही है उंगलियाँ 

जो लिखा है बड़ा जोर देकर 

वही दिखा है उंगलियोंको 

रूह देखी तो नहीं है 

पर रूह को महसूस किया है! 

वर्षा वेलणकर 

दोन लोक जगत असतात आपल्यात. एक जो फक्त आपल्या घरापुरता विचार करतो आणि एक जो फक्त आपला विचार करतो. तुम्हाला हा सिक्वेन्स चुकला असे वाटेल. पण नाही, तसाच आहे. बरोबर. जन्माला आल्यावर ज्या लोकांमध्ये तो वावरतो तो आधी त्या लोकांचा विचार करतो. ते काय बोलतात, ते कसे वागतात, त्यांना काय वाटतं आणि त्यातही माझ्याबद्दल काय वाटतं हा विचारांच्या priority चा सिक्वेन्स असतो. आधी प्रतिक्रिया येताना दिसते. इतर जे करतात त्यावर प्रतिक्रिया. पण ती का आणि कशी येते याचा विचार त्या फक्त आपला विचार करणाऱ्या व्यक्तीला करण्याची इच्छा होणे हे गरजेचं असतानाही तो तसा विचार करताना कुणी आढळून येत नाही. असं का होत असावं? 

माझ्या अस्तित्वाच्या केंद्रस्थानी मी स्वतः आहे आणि मग इतर सारं काही, हे सत्य खरंच समजायला कठीण आहे का? आणि मी जर केंद्रस्थानी आहे तर आधी मला स्वतःला तपासून, वेगवेगळ्या कसोट्यांवर पारखून, अनुभवाच्या भट्टीतून तावून सुलाखून मग व्यक्त व्हायला हवे, हे काम खरंच खूप कठीण आहे? साधं समीकरण आहे - इतरांच्या कृतीवर जर माझ्यातून प्रतिक्रिया उमटत असेल तर मग माझ्याही कृतीची परिणीती अशीच असणार ना? म्हणजे संतापून बोलले तर इतरही उत्तरादाखल संताप व्यक्त करतील, बरोबर? मग आनंद आणि समाधान व्यक्त करत गेले तर परतावाही आनंद आणि समाधानाचा असेल, नाही का? 

आपल्या आत जगणाऱ्या दोन व्यक्तींच्या उभे राहण्याचा सिक्वेन्स बदलायला हवा. आधी माझा विचार म्हणजे स्वार्थी असणं नाही तर तेच सगळ्यात महत्वाचे आहे. जे इतरांकडून अपेक्षित आहे ते मिळवायचे असेल - या इतरांमध्ये समाज म्हणायचे आहे मला - तर आपल्याला आधी त्या सर्व अपेक्षांची पूर्तता स्वतःसाठी करावी लागेल. समाजाचा घटक म्हणून जर मला काही समाजाकडून हवं असेल तर आधी ते समाजाला देण्याची ताकद आणि कुवत मी माझ्यात निर्माण करायला हवी. मला कुणी समजून घेत नाही, माझी कदर करत नाही अशा तक्रारी करतानाची नकारात्मकता जर माझ्यात निर्माण होत असेल तर ती नकारात्मकता मी समाजाच्या ओंजळीत टाकते. त्याऐवजी, कुठल्याही अभिनिवेशाशिवाय, मी समाजाला ओळखते, त्याच्या चुकांची आणि चांगलेपणाची मला जाण आहे आणि ज्याचा मी ही एक घटक आहे त्या समाजाची ताकद आणि कुवत माझ्या ताकदीवर आणि कुवतीवर अवलंबून आहे हे ज्यादिवशी प्रत्येकाच्या मनात लख्ख उमगेल - उमलेल त्यादिवशी आपल्या आत जगणाऱ्या दोन व्यक्तींमध्ये कुठलेही मतभेद, गैरसमज आणि गैरवर्तणूकीला स्थान राहणार नाही. 

त्या आतल्या दोन लोकांच्या जगण्याच्या priority बदलण्याची गरज आहे. आणि मुख्य म्हणजे सजग होऊन जगण्याची गरज आहे. जाणीवा sharpen करण्याची गरज आहे. समरसून जगण्याची गरज आहे. प्रत्येक क्षण आणि प्रत्येक श्वास नीट निरखून पाहत जगण्याची गरज आहे. खरंच खूप कठीण असतं का असं जगणं? 

वर्षा वेलणकर 

ख़ामोशी से बातें

ख़ामोशी से बातें 

कलम से टपकती स्याही की दो बुँदे 

उठाके मैंने रख दी थी तुम्हारे लबोंपे

इसी उम्मीद में  

के कुछ तो कहोंगी तुम

ख़ामोशी चुभती है तुम्हारी

-------

बातें...

तुने कही हुई वह दो बातें

जो गाँठ बाँध ली है मैंने

के जिंदगी और मोहब्बत

सुर्ख गुलाब होते हैं 

काटों में खिलते हैं 

कांटों में पलते हैं 

काटों में मिलते हैं 

और कांटो से ही छिलते हैं 

बातें...

तेरी कही हुई बातें 

मैंने गाँठ बाँध ली है

गुलाब की सुर्खी का राज 

आज मैंने जाना है

तेरी कही हुई बातों से

वर्षा वेलणकर